Yeni Parti, CHP’den Ayrılan İlk Siyasi Hareket Değil
Özgür Özel’in Yeni Parti’yi kurması, CHP’den ayrılan diğer partileri hatırlatıyor. Ancak kalıcı bir alternatif henüz ortaya çıkmadı.
Özgür Özel ve ekibinin CHP’den ayrılarak Yeni Parti’yi kurma kararı, Türkiye’de geçmişte yaşanan benzer ayrılıkları yeniden gündeme getirdi. Türkiye’nin en köklü siyasi partisi olan CHP, tarih boyunca birçok partinin doğmasına zemin hazırladı.
CHP’den ayrılan partiler, genellikle liderlik mücadeleleri veya ideolojik anlaşmazlıklar sonucunda ortaya çıktı. Ancak bu partiler, CHP’nin siyasetteki etkisi kadar kalıcı olmayı başaramadı.
CHP içinden kurulan ilk iki parti, Mustafa Kemal Atatürk döneminde 1924 yılında Kazım Karabekir liderliğinde kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ve 1930 yılında Fethi Okyar önderliğinde kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası oldu. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, altı ay içinde kapatılırken, Serbest Cumhuriyet Fırkası da siyasi gerginlikler nedeniyle kendini feshetmek zorunda kaldı.
1960’lı yıllarda CHP’den ayrılan ve benzer siyasi çizgiyi benimseyen partiler de kuruldu. 1965 yılında, CHP’nin Kemalizm’den uzaklaşarak sola kaydığını düşünen Turhan Feyzioğlu, 47 milletvekili ile birlikte ayrılarak Güven Partisi’ni kurdu. 1972 yılında ise Bülent Ecevit’in genel başkanlığına karşı çıkan Kemal Satır ve 18 milletvekili CHP’den ayrılarak Cumhuriyetçi Parti’yi kurdu. Ancak bu parti de uzun ömürlü olamadı ve bir yıl sonra Güven Partisi ile birleşerek Cumhuriyetçi Güven Partisi’ni oluşturdu.
12 Eylül 1980 darbesi sonrası CHP’nin kapatılmasıyla, o geleneği sürdüren Halkçı Parti ve Sosyal Demokrasi Partisi, 1985 yılında birleşerek Sosyal Demokrat Halkçı Parti’yi (SHP) oluşturdu. Aynı dönemde, CHP’nin 12 Eylül öncesindeki genel başkanı Bülent Ecevit’in siyasi yasaklı olması nedeniyle eşi Rahşan Ecevit tarafından kurulan Demokratik Sol Parti (DSP) de dikkat çekti. 1991 seçimlerinde SHP, Erdal İnönü liderliğinde koalisyon ortağı oldu ve 1995 yılında CHP ile birleşti.
Birleşme sürecinde SHP’nin genel başkanlığını yürüten Murat Karayalçın, 2002 yılında SHP’yi yeniden kurdu. Ancak kısa bir süre sonra tekrar CHP’ye döndü. CHP’den ayrılan birçok isim, ilerleyen yıllarda yeni partiler kurma girişiminde bulundu.
Yaşar Nuri Öztürk, 2005 yılında Halkın Yükselişi Partisi’ni; Emine Ülker Tarhan, 2014’te Anadolu Partisi’ni; Öztürk Yılmaz, 2020’de Yenilik Partisi’ni; Mustafa Sarıgül, 2020’de Değişim Partisi’ni; Muharrem İnce ise 2021’de Memleket Partisi’ni kurdu. Ancak bu partilerin liderleri ya kısa bir süre sonra CHP’ye geri döndü ya da kurulan partiler etkisiz kaldı.
