Fethiye Körfezi’nde mapa-şamandıra sistemiyle koruma
Fethiye Körfezi’nde üç yıl sürecek çevre projesiyle dip çamuru temizlenecek, mapa-şamandıra sistemi sayesinde deniz çayırları korunacak.
Türkiye’nin farklı bölgelerinde sürdürülen Sıfır Atık Mavi Projesi kapsamında Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi’nde kapsamlı bir deniz koruma çalışması yürütülüyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonundaki proje, Fethiye Körfezi’nin ekolojik yapısını iyileştirmeyi ve deniz çayırlarını korumayı hedefliyor.
2024 yılında başlatılan çalışmalar kapsamında iki ayrı proje devreye alındı. Bunlardan ilki, Fethiye İç Körfezi’ndeki dip tarama malzemesinin temizlenmesine yönelik fizibilite çalışması oldu. İkinci proje ise teknelerin deniz tabanına doğrudan çapa atmasını önlemek için geliştirilen mapa-şamandıra sistemi olarak öne çıktı. Göcek-Dalaman koyları, bu uygulama için pilot bölge ilan edildi.
Fethiye Körfezi’ndeki dip çamuru temizlenecek
Fethiye Körfezi’nde yapılan incelemelerde, yaklaşık 600 hektarlık alanda birikmiş 16 milyon 268 bin 925 metreküp dip çamuru tespit edildi. Çamur tabakasının ortalama kalınlığı 2,7 metre olarak ölçülürken, bölgedeki su seviyelerinde de önemli değişimler belirlendi.
Dipte biriken malzemenin fiziksel ve kimyasal analizleri gerçekleştirildi. Yapılan değerlendirmelerde, çamurun alıcı ortamlardan çıkarılmasının tehlike oluşturmadığı sonucuna ulaşıldı. Temizlik çalışmalarının ilk aşaması için üç yıllık planlama yapıldı.
Proje kapsamında Türkiye Çevre Ajansı’na bağlı iki dip tarama gemisi görev alacak. Gemilerle çıkarılacak çamur ve sedimentin bertaraf edilmesiyle körfez tabanını kaplayan birikintinin ortadan kaldırılması, bölgenin doğal ekosistemine yeniden kavuşması amaçlanıyor. Çalışmalar tamamlandığında Fethiye Körfezi’nde ortalama 3,4 metrelik derinliğe ulaşılması hedefleniyor.
17 koyda çapa yerine mapa-şamandıra kullanılacak
Göcek’teki 17 koyda teknelerin güvenli biçimde bağlanabilmesi için 896 deniz mapası ve 876 tonoz yerleştirildi. Sistem, toplam 856 tekneye hizmet verecek kapasitede tasarlandı. Böylece teknelerin deniz çayırlarına zarar veren kontrolsüz çapa uygulaması yerine, deniz tabanına sabitlenmiş tonozlara bağlanması sağlanıyor.
Uygulama yalnızca tekne bağlama düzeniyle sınırlı tutulmadı. Göcek Körfezi’ndeki deniz trafiği, koyların kapasitesi, çevre koruma faaliyetleri ve denizcilik hizmetleri tek bir yönetim modeli içinde izlenmeye başlandı.
Sistemin dijital altyapısını DERİA Göcek Körfezi Dijital Mapa Şamandıra Yönetim Sistemi oluşturuyor. Mobil uygulama üzerinden tekne sahipleri uygun koy ve bağlama noktalarını görebiliyor, rezervasyon yapabiliyor ve teknelerinin özelliklerine uygun tonozu seçebiliyor. Bu yöntemle teknelerin rastgele demir atmasının önüne geçilmesi planlanıyor.
Rezervasyonla koya gelen teknelere DERİA palamar ekipleri bağlanma ve ayrılma sırasında destek veriyor. Koylardaki yoğunluk, kullanım süresi ve bağlama düzeni saha ekipleri tarafından anlık olarak takip ediliyor. Ayrıca bir atık alım gemisiyle teknelere hizmet sunularak körfezin temizliğine katkı sağlanıyor. Sistemde 14 palamar botu, dört deniz denetim botu, bir hizmet botu ve bir atık alım gemisi görev yapıyor.
Uygulamayla koyların tek bir tekne tarafından uzun süreli ve otel gibi kullanılmasının önüne geçilmesi amaçlanıyor. Sistemde teknelerin bir koyda en fazla üç gün, toplam dört koyda ise 11 gün kalmasına izin veriliyor. Böylece koyların daha adil biçimde kullanılabilmesi hedefleniyor.
Deniz çayırlarının üç yıl içinde geri kazanılması bekleniyor
Türkiye Çevre Ajansı Başkanı Nurullah Öztürk, mapa-şamandıra sisteminin temel amacının çapa kaynaklı deniz tabanı tahribatını önlemek olduğunu belirtti. Öztürk, uygulamayla deniz çayırlarının korunmasının yanı sıra koylarda daha düzenli ve sürdürülebilir bir kullanım modeli oluşturulmasının hedeflendiğini ifade etti.
Öztürk, sistemin devreye alınmasının üzerinden yaklaşık altı ay geçtiğini ve bunun ilk uygulama sezonu olduğunu belirterek, deniz çayırlarının üç yıl içinde yeniden kazanılmasının öngörüldüğünü söyledi. Deniz çayırlarının güçlenmesiyle oksijen seviyesinin artması, balıkların bölgeye dönmesi ve koyların doğal görünümüne kavuşması bekleniyor.
Deniz çayırları, deniz canlıları için yaşam ve barınma alanı oluştururken oksijen üretimi açısından da önemli bir ekosistem unsuru olarak kabul ediliyor. Bu alanların yıllar boyunca çapa atılması ve düzensiz tekne parkı nedeniyle zarar gördüğü belirtiliyor.
İzmit Körfezi ve Van Gölü’nde de temizlik sürüyor
Dip çamuru temizliği çalışmaları yalnızca Fethiye Körfezi ile sınırlı değil. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Kocaeli Büyükşehir Belediyesi iş birliğinde İzmit Körfezi’nin doğu baseninde yürütülen projede bugüne kadar 2,4 milyon metreküp dip çamuru temizlendi. Çalışmanın yüzde 70’i tamamlanırken toplam 3,8 milyon metreküp çamurun bertaraf edilmesi hedefleniyor.
Van Gölü’nde 2021 yılının eylül ayında başlatılan proje kapsamında ise gölün Van kıyılarından 2 milyon 206 bin 422 metreküp çamur çıkarıldı. Bu bölümde toplam 2 milyon 780 bin metreküp dip çamurunun temizlenmesi planlanıyor. Bitlis’in Tatvan kıyılarında çıkarılan çamur miktarı 42 bin 915 metreküpe ulaşırken, bu kesimde yaklaşık 600 bin metreküplük temizlik hedefleniyor.
